Nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe trẻ em ngay từ những năm đầu đời, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 2047/QĐ-BYT ngày 07/07/2026 kèm theo Hướng dẫn nội dung chuyên môn khám sức khỏe định kỳ cho trẻ em dưới 06 tuổi. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của hướng dẫn này là việc chính thức áp dụng bộ câu hỏi M-CHAT-R để sàng lọc nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ đối với trẻ từ 16 đến 30 tháng tuổi trong quá trình khám sức khỏe định kỳ.

Bước đột phá trong sàng lọc sớm rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ em

Hướng dẫn chuyên môn mới được xây dựng trên cơ sở các quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, Luật Phòng bệnh và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, đồng thời thay thế Quyết định số 1675/QĐ-BYT ngày 10/06/2026 của Bộ Y tế. Đối tượng áp dụng là toàn bộ trẻ em Việt Nam dưới 06 tuổi, được triển khai trên phạm vi cả nước với tần suất khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm.

Việc sàng lọc phát hiện sớm các bất thường về phát triển tinh thần, vận động, đặc biệt là rối loạn phổ tự kỷ ở giai đoạn từ 16 đến 30 tháng tuổi được coi là "thời điểm vàng". Ở độ tuổi này, não bộ của trẻ có tính mềm dẻo cao, các can thiệp y khoa và giáo dục đặc biệt nếu được thực hiện kịp thời sẽ mang lại hiệu quả tối ưu, giúp trẻ có cơ hội hòa nhập cộng đồng tốt hơn.

Bộ câu hỏi M-CHAT-R: Công cụ tầm soát khoa học và dễ áp dụng

Bộ công cụ M-CHAT-R (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised) ban hành kèm theo Quyết định số 2047/QĐ-BYT gồm 20 câu hỏi trắc nghiệm đơn giản với hai phương án trả lời "Có" hoặc "Không". Đây là công cụ sàng lọc tâm lý uy tín trên thế giới, được thiết kế để cha mẹ hoặc người trực tiếp chăm sóc trẻ trả lời dựa trên các hành vi thường ngày của trẻ.

Nội dung của 20 câu hỏi tập trung đánh giá toàn diện các biểu hiện phát triển của trẻ, bao gồm:

• Khả năng giao tiếp và tương tác xã hội: Trẻ có nhìn vào mắt người đối diện khi trò chuyện, có cười đáp lại khi người lớn cười với trẻ, có thể hiện sự quan tâm đến những đứa trẻ khác hay không.
• Phản ứng với âm thanh và thính giác: Trẻ có phản ứng khi được gọi tên, có tỏ ra khó chịu hoặc quá nhạy cảm với các tiếng ồn xung quanh hay không.
• Khả năng bắt chước và chơi giả vờ: Trẻ có biết bắt chước các hành động của người lớn (như vỗ tay, vẫy tay chào), có chơi các trò chơi giả tưởng (như giả vờ cho búp bê ăn, giả vờ làm bác sĩ) hay không.
• Khả năng chỉ tay chia sẻ sự chú ý: Trẻ có biết chỉ tay vào đồ vật mình muốn lấy hoặc chỉ tay để khoe với bố mẹ một thứ gì đó thú vị xung quanh hay không.

Hướng dẫn chi tiết cách chấm điểm và đánh giá nguy cơ tự kỷ

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, việc chấm điểm bộ câu hỏi M-CHAT-R được thực hiện theo quy tắc cụ thể để đảm bảo tính chính xác về mặt chuyên môn. Do bộ câu hỏi có cả câu hỏi xuôi và câu hỏi ngược, cách tính điểm được quy định như sau:

- Đối với các câu hỏi số 2, 5 và 12: Câu trả lời "Có" được tính 01 điểm, câu trả lời "Không" tính 0 điểm.

- Đối với 17 câu hỏi còn lại: Câu trả lời "Không" được tính 01 điểm, câu trả lời "Có" tính 0 điểm.

Sau khi hoàn thành bảng hỏi, tổng số điểm thu được sẽ là căn cứ để cán bộ y tế đánh giá nguy cơ tự kỷ của trẻ và đưa ra hướng xử trí phù hợp:

• Trường hợp tổng điểm từ 01 đến 02 điểm: Trẻ được xác định là có yếu tố nguy cơ thấp. Cán bộ y tế sẽ ghi nhận kết quả này vào Mẫu giấy khám sức khỏe định kỳ cho trẻ em dưới 06 tuổi (ban hành kèm theo Thông tư 25/2026/TT-BYT). Cha mẹ được hướng dẫn tiếp tục theo dõi sát sao các biểu hiện của trẻ tại nhà và hẹn kiểm tra lại khi trẻ đủ 24 tháng tuổi hoặc ở lần khám sức khỏe định kỳ tiếp theo.
• Trường hợp tổng điểm từ 03 điểm trở lên: Trẻ được xác định có nguy cơ tự kỷ. Kết quả này sẽ được ghi nhận rõ ràng trong hồ sơ khám sức khỏe. Khi đó, cán bộ y tế có trách nhiệm tư vấn kỹ lưỡng cho gia đình và thực hiện thủ tục chuyển tuyến, giới thiệu trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa sâu để được đánh giá toàn diện, chẩn đoán xác định và xây dựng kế hoạch can thiệp sớm theo quy định.

Số hóa dữ liệu khám sức khỏe và liên thông Sổ sức khỏe điện tử

Một điểm cực kỳ tiến bộ trong Quyết định số 2047/QĐ-BYT là yêu cầu bắt buộc số hóa dữ liệu. Kết quả khám sức khỏe định kỳ của trẻ, bao gồm cả kết quả sàng lọc nguy cơ tự kỷ bằng bộ câu hỏi M-CHAT-R, phải được cập nhật đầy đủ, kịp thời vào Sổ sức khỏe điện tử của trẻ.

Dữ liệu này được bảo đảm liên thông thông suốt với hệ thống quản lý khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế và hệ thống thông tin giám định bảo hiểm y tế. Việc số hóa giúp các bác sĩ ở các tuyến điều trị khác nhau có thể dễ dàng truy cập, theo dõi liên tục lịch sử phát triển của trẻ, từ đó đưa ra các quyết định can thiệp y khoa chính xác và đồng bộ.

Lời khuyên thiết thực dành cho các bậc phụ huynh

Rối loạn phổ tự kỷ không phải là một bệnh lý có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc, nhưng việc phát hiện sớm và can thiệp tích cực trước 3 tuổi có thể giúp trẻ cải thiện đáng kể khả năng ngôn ngữ, giao tiếp và tự phục vụ bản thân. Bộ Y tế khuyến cáo các bậc phụ huynh có con trong độ tuổi từ 16 đến 30 tháng tuổi cần:

1. Chủ động đưa trẻ đi khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm tại các trạm y tế xã, phường hoặc các cơ sở y tế đủ điều kiện.
2. Dành thời gian tương tác, chơi đùa cùng con hàng ngày để dễ dàng quan sát các biểu hiện hành vi của trẻ.
3. Khi thực hiện bộ câu hỏi M-CHAT-R cùng cán bộ y tế, cần trả lời một cách khách quan, trung thực nhất, tránh tâm lý e ngại hay né tránh thực tế, bởi sự trung thực của cha mẹ chính là chìa khóa giúp con nhận được sự hỗ trợ kịp thời nhất.