Ngày 09 tháng 6 năm 2026, Bộ trưởng Bộ Y tế đã chính thức ban hành Thông tư 19/2026/TT-BYT sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 01/2019/TT-BLĐTBXH ngày 02 tháng 01 năm 2019 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quy định về việc xác định mức độ khuyết tật do Hội đồng xác định mức độ khuyết tật thực hiện.

Đây là một bước ngoặt pháp lý quan trọng, đánh dấu sự chuyển giao toàn diện vai trò quản lý nhà nước, hướng dẫn chuyên môn và giám sát quy trình xác định mức độ khuyết tật từ ngành Lao động - Thương binh và Xã hội sang ngành Y tế. Sự thay đổi này không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy hành chính theo chủ trương chung của Đảng và Nhà nước mà còn tối ưu hóa tính chuyên môn sâu của ngành y trong việc đánh giá, phân loại các dạng khuyết tật của người dân.

Các cán bộ quản lý và chuyên gia y tế thảo luận về quy trình xác định mức độ khuyết tật mới (Ảnh minh họa)

Bối cảnh chuyển giao thẩm quyền quản lý nhà nước

Việc ban hành Thông tư 19/2026/TT-BYT được căn cứ trực tiếp trên các văn bản pháp lý nền tảng mới nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam, bao gồm:

• Luật Người khuyết tật 2010;
• Nghị quyết 190/2025/QH15 của Quốc hội quy định về việc xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước;
• Nghị định 42/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế.

Trước đây, công tác xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật chủ yếu do ngành Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc đánh giá dạng khuyết tật (vận động, nghe, nói, nhìn, thần kinh, tâm thần, trí tuệ...) đòi hỏi chuyên môn y khoa sâu sắc để đảm bảo tính chính xác, khách quan và công bằng. Do đó, việc chuyển giao thẩm quyền này sang Bộ Y tế là hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển và yêu cầu thực tiễn.

Những thay đổi cốt lõi trong cơ cấu Hội đồng cấp xã

Theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Thông tư 19/2026/TT-BYT (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 2 của Thông tư 01/2019/TT-BLĐTBXH), cơ cấu thành viên Hội đồng xác định mức độ khuyết tật cấp xã đã được điều chỉnh đồng bộ với mô hình tổ chức bộ máy mới:

“1. Hội đồng xác định mức độ khuyết tật do Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu (sau đây gọi tắt là cấp xã) quyết định thành lập bao gồm:
a) Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là Chủ tịch Hội đồng;
b) Giám đốc Trạm y tế cấp xã;
c) Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội cấp xã;
d) Người đứng đầu hoặc cấp phó của người đứng đầu Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã;
đ) Người đứng đầu tổ chức của người khuyết tật cấp xã nơi có tổ chức của người khuyết tật”.

Sự thay đổi này thể hiện qua hai điểm mới nổi bật:

• Thứ nhất: Thay thế chức danh "Trạm trưởng trạm y tế cấp xã" thành "Giám đốc Trạm y tế cấp xã" để phù hợp với mô hình quản lý y tế cơ sở hiện đại.
• Thứ hai: Thay thế cụm từ "Công chức cấp xã phụ trách công tác lao động, thương binh và xã hội" thành "Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội cấp xã". Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội cấp xã cũng đồng thời đảm nhận vai trò là người ghi biên bản cuộc họp của Hội đồng (theo điểm b khoản 4 Điều 2 sửa đổi).

Cán bộ y tế cơ sở và nhân viên xã hội thăm hỏi, hỗ trợ người khuyết tật tại địa phương (Ảnh minh họa)

Chuyển giao trách nhiệm quản lý cấp tỉnh và ứng dụng công nghệ thông tin

Không chỉ thay đổi ở cấp cơ sở, Thông tư 19/2026/TT-BYT còn chuyển giao toàn bộ trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra ở cấp tỉnh từ Sở Lao động - Thương binh và Xã hội sang Cơ quan chuyên môn về y tế thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Sở Y tế).

Theo quy định tại khoản 5 Điều 1 Thông tư 19/2026/TT-BYT (sửa đổi Điều 11 của Thông tư cũ), trách nhiệm của các cơ quan được phân định rõ ràng:

1. Ủy ban nhân dân cấp xã:

• Tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về xác định mức độ khuyết tật;
• Tổ chức xác định, xác định lại mức độ khuyết tật đối với người khuyết tật trên địa bàn theo quy định của pháp luật, bao gồm cả các đối tượng đang sinh sống tại các cơ sở trợ giúp xã hội đóng trên địa bàn.

2. Cơ quan chuyên môn về y tế thuộc UBND cấp tỉnh (Sở Y tế):

• Hướng dẫn thực hiện, kiểm tra công tác xác định mức độ khuyết tật trên địa bàn;
• Đặc biệt: Triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trong việc xác định mức độ khuyết tật và cấp Giấy xác nhận khuyết tật theo quy định và hướng dẫn của Bộ Y tế.

Việc đưa nội dung "triển khai ứng dụng công nghệ thông tin" vào trách nhiệm bắt buộc của cơ quan y tế cấp tỉnh là một bước đi đột phá. Điều này giúp số hóa dữ liệu người khuyết tật, liên thông dữ liệu quốc gia, giảm thiểu tối đa các thủ tục giấy tờ rườm rà, tránh tình trạng trục lợi chính sách và giúp người khuyết tật tiếp cận các chế độ bảo trợ xã hội một cách nhanh chóng, chính xác nhất.

Cải cách mạnh mẽ hệ thống biểu mẫu hành chính

Nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, Thông tư 19/2026/TT-BYT đã tiến hành sửa đổi, thay thế và bãi bỏ một số biểu mẫu không còn phù hợp:

• Sửa đổi Mẫu số 01: Bãi bỏ cụm từ “Huyện (quận, thị xã, thành phố)” tại phần Kính gửi để tinh gọn địa chỉ tiếp nhận hồ sơ.
• Thay thế Mẫu số 05: Bằng Mẫu Biên bản họp kết luận dạng khuyết tật và mức độ khuyết tật mới ban hành kèm theo Thông tư này. Mẫu mới quy định rõ ràng hơn về thành phần tham dự, kết quả biểu quyết chi tiết đối với từng dạng tật (vận động, nghe, nói, nhìn, thần kinh, tâm thần, trí tuệ...) và mức độ khuyết tật (đặc biệt nặng, nặng, nhẹ).
• Bãi bỏ hoàn toàn Mẫu số 07 và Mẫu số 08.
• Bãi bỏ hoàn toàn Chương IV của Thông tư 01/2019/TT-BLĐTBXH.

Hiệu lực thi hành và lộ trình chuyển tiếp

Theo quy định tại Điều 2 Thông tư 19/2026/TT-BYT, văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 24 tháng 7 năm 2026.

Các địa phương cần chủ động rà soát, kiện toàn lại Hội đồng xác định mức độ khuyết tật cấp xã theo cơ cấu mới trước thời điểm Thông tư có hiệu lực. Đồng thời, Sở Y tế các tỉnh, thành phố cần nhanh chóng tiếp nhận bàn giao hồ sơ, tài liệu liên quan từ Sở Lao động - Thương binh và Xã hội để đảm bảo công tác xác định mức độ khuyết tật cho người dân không bị gián đoạn, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người khuyết tật.

Việc chuyển giao thẩm quyền này kỳ vọng sẽ mang lại một quy trình đánh giá khuyết tật khoa học hơn, chính xác hơn, đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi số trong công tác an sinh xã hội tại Việt Nam.