Giá điện luôn là một trong những vấn đề dân sinh nhận được sự quan tâm đặc biệt từ dư luận xã hội và cộng đồng doanh nghiệp. Sự minh bạch trong việc hạch toán chi phí sản xuất, truyền tải và phân phối điện năng không chỉ giúp người dân an tâm mà còn là cơ sở để xây dựng một thị trường năng lượng cạnh tranh lành mạnh. Nhằm cụ thể hóa các mục tiêu này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 278/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 72/2025/NĐ-CP về cơ chế, thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân.

Điểm nhấn quan trọng nhất của văn bản pháp lý mới này chính là việc Bộ Công Thương sẽ chủ trì công khai kết quả kiểm tra chi phí hình thành giá điện hằng năm. Đây được xem là bước đi mang tính đột phá, tháo gỡ những hoài nghi kéo dài của dư luận về tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh điện lực.

Từ "Kiểm tra điều chỉnh" sang "Kiểm tra giá": Thay đổi tư duy quản lý

Tại Nghị định 278/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã quyết định sửa đổi toàn diện Điều 7 của Nghị định 72/2025/NĐ-CP. Trong đó, tiêu đề của điều luật đã được thay đổi từ "Kiểm tra điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân" thành "Kiểm tra giá bán lẻ điện bình quân".

Sự thay đổi câu chữ này không đơn thuần là kỹ thuật lập pháp mà phản ánh một tư duy quản lý chủ động hơn. Thay vì chỉ tiến hành kiểm tra khi có biến động hoặc yêu cầu điều chỉnh tăng/giảm giá điện, cơ quan quản lý nhà nước giờ đây sẽ thực hiện công tác kiểm tra như một hoạt động thường niên, độc lập và định kỳ. Điều này giúp giám sát liên tục dòng tiền, chi phí đầu vào và hiệu quả vận hành của ngành điện, tiệm cận gần hơn với các nguyên tắc của Luật Điện lực 2024.

Cơ chế kiểm tra chi phí thực tế hằng năm: EVN phải báo cáo những gì?

Một trong những bổ sung đáng chú ý nhất tại khoản 2 Điều 7 (được sửa đổi bởi Nghị định 278/2026/NĐ-CP) là việc thiết lập cơ chế kiểm tra thực hiện các khâu của giá bán lẻ điện bình quân hằng năm. Quy trình này được quy định cụ thể như sau:

• Thời hạn báo cáo: Trước ngày 30/6 hằng năm, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) có trách nhiệm gửi báo cáo chi tiết lên Bộ Công Thương.
• Nội dung báo cáo: Chi phí thực tế thực hiện các khâu của năm trước đó (bao gồm phát điện, truyền tải điện, phân phối - bán lẻ điện, điều độ hệ thống điện và điều hành giao dịch thị trường điện lực, quản lý ngành) theo đúng quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 72/2025/NĐ-CP.

Sau khi tiếp nhận báo cáo từ EVN, Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan tiến hành kiểm tra thực tế các khoản chi phí này. Đặc biệt, để đảm bảo tính khách quan tối đa, Nghị định 278/2026/NĐ-CP cho phép Bộ Công Thương thuê tư vấn độc lập để thẩm tra các chi phí thực tế của EVN trong trường hợp cần thiết. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp loại bỏ các yếu tố chủ quan trong quá trình kiểm toán giá điện.

Công khai kết quả kiểm tra: Quyền giám sát tối cao của người dân

Sau khi hoàn thành công tác kiểm tra, Bộ Công Thương có trách nhiệm công bố công khai kết quả kiểm tra các chi phí thực tế thực hiện các khâu của năm trước trên Trang thông tin điện tử chính thức của Bộ.

Quy định này giải quyết triệt để bài toán "mập mờ" chi phí ngành điện vốn gây tranh cãi nhiều năm qua. Việc công khai chi tiết từng khâu cấu thành giá điện giúp:

1. Người tiêu dùng hiểu rõ số tiền họ chi trả cho mỗi kWh điện được phân bổ như thế nào.
2. Các chuyên gia kinh tế, cơ quan thông tấn báo chí có số liệu chính thống để phân tích, phản biện.
3. Tạo áp lực buộc EVN phải tối ưu hóa chi phí vận hành, giảm hao hụt và nâng cao năng suất lao động nhằm giữ giá điện ở mức hợp lý nhất.

Giám sát chặt chẽ quy trình điều chỉnh giảm giá điện

Bên cạnh cơ chế kiểm tra thường niên, Nghị định 278/2026/NĐ-CP vẫn duy trì và siết chặt cơ chế kiểm tra khi điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân. Cụ thể:

"Trường hợp kết quả tính toán cho thấy giá bán lẻ điện bình quân cần điều chỉnh giảm so với giá bán lẻ điện bình quân hiện hành nhưng Tập đoàn Điện lực Việt Nam không chủ động đề xuất điều chỉnh giảm, Bộ Công Thương có trách nhiệm yêu cầu điều chỉnh giảm bằng văn bản. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu, Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải thực hiện giảm giá điện theo đúng quy định."

Đồng thời, nếu phát hiện có sai sót về kết quả tính toán giá điện trong quá trình kiểm tra, rà soát phương án giá bán lẻ điện bình quân, Bộ Công Thương sẽ yêu cầu EVN cập nhật, điều chỉnh ngay phương án giá. Trường hợp cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện sai sót sau khi giá đã được điều chỉnh, EVN có trách nhiệm cập nhật và bù trừ, điều chỉnh phương án giá trong các lần điều chỉnh tiếp theo, đảm bảo không gây thiệt hại cho quyền lợi của người tiêu dùng.

Tóm lại, những sửa đổi tại Nghị định 278/2026/NĐ-CP là bước tiến lớn hướng tới sự minh bạch, công bằng trong thị trường điện lực Việt Nam, bảo vệ tối đa lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp sử dụng điện.