Bước ngoặt trong quy trình giải quyết khiếu nại hành chính

Trong thực tiễn quản lý nhà nước, việc giải quyết khiếu nại luôn là một thách thức lớn, đặc biệt là đối với những vụ việc có tình tiết lắt léo, liên quan đến nhiều bên hoặc có yếu tố nước ngoài. Trước đây, Nghị định 124/2020/NĐ-CP chưa đưa ra một bộ tiêu chí định lượng cụ thể để xác định thế nào là một vụ việc "phức tạp". Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong việc áp dụng thời hạn giải quyết cũng như phương thức đối thoại.

Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2026, với việc ban hành Nghị định 155/2026/NĐ-CP (bổ sung Điều 3a vào sau Nghị định 124/2020/NĐ-CP), hệ thống pháp luật Việt Nam đã chính thức "luật hóa" 7 trường hợp cụ thể được xác định là vụ việc khiếu nại phức tạp.

Chi tiết 7 trường hợp khiếu nại phức tạp từ 01/7/2026

Theo quy định mới, một vụ việc khiếu nại sẽ được gắn nhãn "phức tạp" nếu rơi vào một trong các kịch bản sau đây:

• Xác minh đa địa điểm: Khiếu nại chỉ về một nội dung duy nhất nhưng cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành xác minh thực tế tại từ 02 địa điểm trở lên. Điều này thường xảy ra trong các tranh chấp đất đai giáp ranh hoặc các dự án liên tỉnh.
• Đa nội dung hoặc đông người: Vụ việc có từ 02 nội dung cần xác minh trở lên; hoặc trường hợp nhiều người cùng khiếu nại về một vấn đề, ảnh hưởng đến quyền lợi của một nhóm cộng đồng lớn.
• Yếu tố nước ngoài về chủ thể: Người khiếu nại là cá nhân, tổ chức nước ngoài hoặc công dân Việt Nam đang cư trú tại nước ngoài.
• Yếu tố nước ngoài về hành vi: Hành vi bị khiếu nại xảy ra tại nước ngoài hoặc các chứng cứ, tình tiết quan trọng cần phải được xác minh thông qua các kênh ngoại giao, hợp tác quốc tế.
• Liên đới nhiều cơ quan: Nội dung khiếu nại nằm trong phạm vi trách nhiệm quản lý của nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành.
• Bất đồng quan điểm giữa các cơ quan: Trong quá trình giải quyết, các cơ quan, tổ chức liên quan có ý kiến trái chiều, chưa đạt được sự đồng thuận về hướng xử lý.
• Mâu thuẫn về tài liệu, chứng cứ: Các tài liệu trong hồ sơ có sự xung đột, cần thời gian để giám định, kiểm tra hoặc tham khảo ý kiến chuyên gia từ các cơ quan chuyên môn sâu.

Tại sao việc xác định này lại quan trọng đối với người dân?

Việc phân loại vụ việc phức tạp không chỉ là nghiệp vụ của cán bộ thanh tra mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Khi một vụ việc được xác định là phức tạp:

1. Thời hạn giải quyết: Có thể được kéo dài hơn so với các vụ việc thông thường để đảm bảo tính kỹ lưỡng, tránh sai sót.
2. Quy trình đối thoại: Thường yêu cầu sự tham gia của nhiều bên liên quan và các cơ quan tư vấn để tìm ra giải pháp thấu đáo nhất.
3. Hồ sơ pháp lý: Nghị định 155/2026/NĐ-CP yêu cầu việc xác định này phải được lập thành văn bản và lưu trong hồ sơ, giúp người dân có thể giám sát tính minh bạch của quá trình giải quyết.

So với Nghị định 124/2020/NĐ-CP vốn chỉ đề cập khái quát, quy định mới này là một bước tiến lớn, giúp giảm thiểu sự tùy tiện trong việc phân loại vụ việc tại các địa phương.

Lời khuyên pháp lý: Người dân khi thực hiện quyền khiếu nại cần chủ động rà soát xem vụ việc của mình có thuộc các trường hợp trên hay không để chủ động phối hợp cung cấp chứng cứ và theo dõi sát sao tiến độ giải quyết của cơ quan chức năng.