Trong kỷ nguyên chuyển đổi số quốc gia, việc tối giản hóa các thủ tục hành chính và giấy tờ tùy thân là một trong những mục tiêu hàng đầu của Chính phủ Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người dân khi đi giải quyết các thủ tục tại các cơ quan công quyền vẫn gặp phải tình trạng cán bộ, công chức yêu cầu xuất trình thẻ Căn cước vật lý, bất chấp việc họ đã tích hợp đầy đủ thông tin trên ứng dụng định danh quốc gia VNeID. Để chấm dứt triệt để tình trạng này, một bước ngoặt pháp lý quan trọng đã chính thức được áp dụng.

Bước ngoặt pháp lý: Cấm tuyệt đối việc "đòi" thẻ Căn cước vật lý khi đã có VNeID

Kể từ ngày 01/07/2026, Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 (Luật số 118/2025/QH15) chính thức có hiệu lực thi hành. Đây là văn bản pháp lý quan trọng mang tính đột phá, trực tiếp sửa đổi, bổ sung nhiều điều khoản của Luật Căn cước 2023 nhằm tối ưu hóa quyền lợi của công dân trên môi trường điện tử.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 5 Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 đã bổ sung khoản 10 vào sau khoản 9 Điều 7 Luật Căn cước 2023, bổ sung thêm hành vi bị nghiêm cấm đặc biệt sau đây:

“10. Yêu cầu công dân xuất trình giấy tờ đã được tích hợp vào căn cước điện tử, ứng dụng định danh quốc gia để giải quyết thủ tục hành chính, trừ trường hợp thông tin công dân cung cấp không thống nhất với thông tin đã được tích hợp hoặc pháp luật có quy định khác.”

Quy định này đồng nghĩa với việc, khi người dân đã thực hiện tích hợp thẻ Căn cước hoặc các giấy tờ liên quan khác (như Giấy phép lái xe, Thẻ bảo hiểm y tế, Đăng ký xe...) vào tài khoản định danh điện tử trên ứng dụng VNeID, thì các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền không được phép yêu cầu người dân phải xuất trình bản cứng (thẻ vật lý) để đối chiếu khi thực hiện các giao dịch hành chính.

Người dân hoàn toàn có thể sử dụng ứng dụng VNeID thay thế cho các giấy tờ vật lý khi làm thủ tục hành chính (ảnh minh họa)

Người dân được bảo vệ tối đa khi xuất trình Căn cước điện tử

Không chỉ dừng lại ở việc cấm cán bộ "đòi" giấy tờ vật lý, Luật số 118/2025/QH15 còn bổ sung một lá chắn pháp lý vững chắc khác cho người dân. Tại khoản 6 Điều 5 Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 đã bổ sung khoản 3 vào sau khoản 2 Điều 33 Luật Căn cước 2023 với nội dung:

“3. Trường hợp người được cấp căn cước điện tử đã xuất trình căn cước điện tử theo yêu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thì cơ quan, tổ chức, cá nhân đó không được yêu cầu người được cấp căn cước điện tử xuất trình giấy tờ hoặc cung cấp thông tin đã được tích hợp vào căn cước điện tử.”

Sự bổ sung này khẳng định giá trị pháp lý tương đương, thậm chí là ưu tiên của Căn cước điện tử so với thẻ vật lý trong các giao dịch hành chính. Khi công dân đã mở ứng dụng VNeID và xuất trình thông tin hợp lệ, cán bộ tiếp nhận hồ sơ có trách nhiệm tự tra cứu, đối chiếu trên hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành, tuyệt đối không được gây khó dễ bằng việc bắt buộc người dân phải quay về nhà lấy thẻ cứng hoặc nộp thêm bản sao chứng thực.

Hệ thống 10 hành vi bị nghiêm cấm về Căn cước từ năm 2026

Để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân của công dân, Văn bản hợp nhất 09/VBHN-VPQH năm 2026 hợp nhất Luật Căn cước đã hệ thống hóa chi tiết Điều 7 Luật Căn cước 2023 về các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm:

1. Cấp, thu hồi trái quy định: Nghiêm cấm việc cấp, cấp đổi, cấp lại hoặc thu hồi thẻ Căn cước, giấy chứng nhận Căn cước trái với các quy định của pháp luật hiện hành.
2. Tước đoạt, giữ thẻ trái phép: Hành vi giữ thẻ Căn cước, giấy chứng nhận Căn cước của người khác trái pháp luật (ví dụ như chủ nợ giữ thẻ của con nợ, chủ doanh nghiệp giữ thẻ của người lao động...).
3. Nhũng nhiễu, phân biệt đối xử: Cán bộ, công chức có hành vi nhũng nhiễu, gây phiền hà hoặc phân biệt đối xử khi giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến Căn cước và cơ sở dữ liệu dân cư.
4. Làm sai lệch dữ liệu: Làm sai lệch hồ sơ, sổ sách; cung cấp thông tin không đầy đủ, không chính xác hoặc trái quy định về căn cước và dân cư.
5. Trốn tránh trách nhiệm cấp thẻ: Không thực hiện thủ tục cấp thẻ Căn cước đúng quy định cho công dân khi đủ điều kiện.
6. Phá hoại hệ thống dữ liệu: Tạo ra hoặc sử dụng các công cụ, phần mềm gây cản trở, làm rối loạn hoạt động của hệ thống dữ liệu dân cư, Căn cước và định danh điện tử.
7. Làm giả, mua bán giấy tờ giả: Làm giả, sửa chữa thẻ Căn cước, Căn cước điện tử, giấy chứng nhận Căn cước; chiếm đoạt, sử dụng trái phép, cho thuê, cầm cố hoặc hủy hoại các giấy tờ này.
8. Xâm nhập dữ liệu trái phép: Truy cập, sửa đổi, xóa, phát tán hoặc xử lý trái phép dữ liệu cá nhân trong các cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống định danh điện tử.
9. Mua bán thông tin cá nhân: Khai thác, mua bán, trao đổi, chia sẻ, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép thông tin, dữ liệu về dân cư và Căn cước của công dân.
10. Đòi xuất trình giấy tờ đã tích hợp: Yêu cầu công dân xuất trình giấy tờ vật lý đã được tích hợp vào Căn cước điện tử hoặc ứng dụng VNeID khi giải quyết thủ tục hành chính (quy định mới bổ sung).

Những trường hợp ngoại lệ cơ quan chức năng vẫn được yêu cầu xuất trình thẻ vật lý

Mặc dù pháp luật nghiêm cấm việc đòi hỏi thẻ vật lý một cách vô lý, tuy nhiên để đảm bảo tính chính xác và an ninh thông tin, khoản 10 Điều 7 Luật Căn cước 2023 cũng quy định rõ các trường hợp ngoại lệ cán bộ tiếp nhận vẫn có quyền yêu cầu xuất trình giấy tờ gốc:

• Thông tin không thống nhất: Khi thông tin do công dân tự khai hoặc cung cấp trực tiếp không trùng khớp, không thống nhất với dữ liệu đã được tích hợp trên hệ thống Căn cước điện tử hoặc ứng dụng VNeID.
• Pháp luật chuyên ngành có quy định khác: Một số thủ tục đặc thù bắt buộc phải thu hồi, đóng dấu hoặc xử lý trực tiếp trên phôi giấy tờ vật lý theo quy định riêng của các luật chuyên ngành khác.

Lời khuyên thiết thực cho công dân khi đi giải quyết thủ tục hành chính

Để tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình và góp phần thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số, người dân cần lưu ý một số điểm sau:

• Chủ động tích hợp dữ liệu: Hãy đảm bảo tài khoản VNeID của bạn đã được định danh mức độ 2 và tích hợp đầy đủ các giấy tờ cá nhân cần thiết.
• Hiểu rõ quyền lợi của mình: Khi gặp trường hợp cán bộ tiếp nhận hồ sơ yêu cầu xuất trình thẻ Căn cước vật lý dù đã trình VNeID, người dân có quyền ôn hòa giải thích và dẫn chiếu quy định tại khoản 10 Điều 7 Luật Căn cước 2023 (được bổ sung bởi Luật số 118/2025/QH15).
• Phản ánh kịp thời: Nếu cán bộ cố tình gây khó dễ, nhũng nhiễu hoặc từ chối giải quyết hồ sơ trái quy định, người dân có thể phản ánh lên đường dây nóng của cơ quan đó hoặc qua ứng dụng phản ánh kiến nghị của Chính phủ để được can thiệp và xử lý kịp thời.

Quy định mới này không chỉ giúp người dân tiết kiệm thời gian, công sức, giảm thiểu rủi ro thất lạc giấy tờ vật lý mà còn là đòn bẩy mạnh mẽ thúc đẩy các cơ quan nhà nước nâng cao tinh thần trách nhiệm, cải tiến quy trình làm việc hướng tới một nền hành chính công hiện đại, minh bạch và vì nhân dân phục vụ.