Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13381-3:2023 về Giống cây nông nghiệp - Khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng - Phần 3: Giống cam quy định các nguyên tắc, nội dung và phương pháp khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng (khảo nghiệm VCU) của các giống cam mới thuộc loài Citrus sinensis (L.) Osbeck và các giống lai liên quan, nhằm phục vụ công tác đăng ký lưu hành giống cây trồng tại Việt Nam.

Phạm vi áp dụng và Đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định các chỉ tiêu theo dõi, phương pháp đánh giá và yêu cầu kỹ thuật trong khảo nghiệm VCU đối với các giống cam mới được chọn tạo trong nước hoặc nhập khẩu.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động khảo nghiệm, cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị có liên quan đến việc đăng ký, công nhận và tự công bố lưu hành giống cam mới tại Việt Nam.

Quy định chung về khảo nghiệm VCU giống cam

• Yêu cầu về giống khảo nghiệm: Giống cam gửi khảo nghiệm phải đảm bảo tính đồng nhất, không bị pha tạp, không mang các loại dịch hại nguy hiểm thuộc danh mục đối tượng kiểm dịch thực vật của Việt Nam. Cây giống phải đạt tiêu chuẩn chất lượng theo quy định hiện hành.
• Giống đối chứng: Là giống cam cùng nhóm chín hoặc có đặc tính sinh học tương tự đã được cấp phép lưu hành hoặc đang được trồng phổ biến tại vùng khảo nghiệm.
• Địa điểm khảo nghiệm: Được thực hiện tại các vùng sinh thái nông nghiệp đại diện cho vùng sản xuất cam trọng điểm của cả nước.
• Thời gian khảo nghiệm: Do đặc thù của cây ăn quả lâu năm, thời gian khảo nghiệm VCU đối với giống cam kéo dài qua nhiều năm (từ giai đoạn kiến thiết cơ bản đến khi cây cho thu hoạch ổn định ít nhất từ 2 đến 3 vụ quả liên tiếp) để đánh giá chính xác năng suất và chất lượng ổn định của giống.

Phương pháp bố trí thí nghiệm và Chăm sóc

• Phương pháp bố trí: Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn thiện (RCBD) hoặc theo các phương pháp tiêu chuẩn ngành, đảm bảo số lượng cây tối thiểu trên mỗi công thức và số lần nhắc lại theo quy định để đảm bảo tính đại diện và xử lý số liệu thống kê chính xác.
• Biện pháp kỹ thuật canh tác: Áp dụng quy trình kỹ thuật canh tác tiên tiến, đồng đều giữa các công thức thí nghiệm. Việc bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh phải được thực hiện đồng bộ và ghi chép nhật ký đồng ruộng đầy đủ.

Các chỉ tiêu theo dõi và Phương pháp đánh giá

• Đặc tính sinh trưởng và phát triển: Theo dõi các chỉ tiêu về chiều cao cây, đường kính tán, đường kính gốc, động thái ra lộc (lộc xuân, lộc hè, lộc thu, lộc đông), thời gian xuất hiện các pha sinh trưởng (ra hoa, đậu quả, quả chín).
• Khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất thuận: Đánh giá mức độ nhiễm các loại sâu bệnh hại chính trên cam như bệnh vàng lá gân xanh (Greening), bệnh loét, bệnh sẹo, sâu vẽ bùa, nhện đỏ, cũng như khả năng chịu hạn, chịu úng hoặc chịu lạnh của giống.
• Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất: Xác định tỷ lệ đậu quả, số quả trên cây, khối lượng trung bình quả và năng suất thực thu qua các năm.
• Chất lượng quả: Đánh giá các chỉ tiêu cơ lý và hóa sinh của quả khi chín bao gồm: hình dáng quả, màu sắc vỏ và thịt quả, độ dày vỏ, số hạt trên quả, tỷ lệ nước quả, hàm lượng chất rắn hòa tan (độ Brix), hàm lượng axit tổng số và hương vị đặc trưng của giống.

Báo cáo kết quả khảo nghiệm

Sau khi kết thúc các chu kỳ theo dõi theo quy định, đơn vị thực hiện khảo nghiệm phải lập báo cáo kết quả khảo nghiệm VCU. Báo cáo phải thể hiện đầy đủ các số liệu khách quan, phân tích thống kê so sánh giữa giống khảo nghiệm và giống đối chứng, từ đó đưa ra kết luận về ưu nhược điểm của giống và khuyến cáo về vùng sinh thái thích hợp cũng như quy trình kỹ thuật canh tác tối ưu cho giống cam mới.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13381-3:2023 có hiệu lực kể từ ngày ban hành theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đóng vai trò là công cụ kỹ thuật pháp lý quan trọng để chuẩn hóa hoạt động quản lý chất lượng giống cây ăn quả tại Việt Nam.